Wybierz artykuł klikająć w poniższy link:
Od portretów z Fajum do ikony. Jak zrodziło się święte oblicze i zarzewie ikonoklazmu
Hagia Sophia – świątynia Mądrości Bożej, teologia światła i serce Bizancjum
Święte góry i wiszące klasztory. Między ascezą Athos a pejzażem Meteorów
Ikony bizantyjskie: niezwykłe dzieła sztuki, kanon i teologia światła
Dla współczesnego odbiorcy ikona jest nierozerwalnie związana z wizerunkiem Chrystusa, Matki Bożej i świętych. Jednak przez pierwsze trzy stulecia chrześcijaństwa wyznawcy Jezusa w ogóle nie tworzyli Jego wizerunków.
Droga, która doprowadziła Kościół od starożytnych symboli do kanonicznego oblicza Pantokratora, wiodła przez egipską pustynię, rzymskie katakumby i filozoficzny przełom związany z portretami grobowymi w oazie Fajum. To właśnie tam narodziła się koncepcja, która z jednej strony ukształtowała teologię ikony, a z drugiej – przygotowała grunt pod dramatyczny kryzys ikonoklazmu.
Współczesny Stambuł tętni życiem orientalnej metropolii, lecz pod jego tkanką nieustannie bije serce dawnego Konstantynopola. Wśród pamiątek po Cesarstwie Wschodnim jedno dzieło przewyższa wszystkie inne: Hagia Sophia – bazylika Mądrości Bożej.
Dla uczestników wycieczek do Turcji to obowiązkowy punkt programu, a dla ikonopisarzy i miłośników sztuki sakralnej – przestrzeń formacyjna, w której zrodziła się estetyka złota, światła i bizantyjskiego kanonu.
Dla każdego, kto choć raz zetknął się z pisaniem ikon, Grecja nie jest jedynie celem wakacyjnym – to żywy rezerwat tradycji bizantyjskiej, w którym światło, asceza i modlitwa przez wieki współtworzyły język sztuki sakralnej. W sercu tego dziedzictwa leżą dwa niezwykłe miejsca: niedostępna, mnisza republika na Górze Athos oraz zawieszone w chmurach monastyry Meteorów.
Wchodząc do drewnianej cerkwi lub prawosławnej świątyni, wzrok niemal natychmiast zatrzymuje się na monumentalnej, wypełnionej złoceniami i wizerunkami ścianie. To ikonostas – dla przypadkowego turysty zachwycający zbiór obrazów, a dla wierzącego i ikonopisarza jedna z najgłębszych form wizualnej teologii chrześcijańskiego Wschodu.
Czym dokładnie jest ta przegroda, dlaczego nie można w niej przestawić żadnej ikony i jak odczytać jej porządek podczas zwiedzania cerkwi?
Sztuka Bizancjum kojarzy się przede wszystkim z monumentalną architekturą, surowym blaskiem mozaik oraz ściennymi freskami. Jej najgłębszym i najbardziej intymnym wyrazem pozostaje jednak ikona – dzieło łączące precyzję dawnego rzemiosła, surową dyscyplinę kanonu oraz mistyczną teologię Wschodu.